Borcu olan kişi, borçları ve temel ihtiyaçları çıktıktan sonra nisap miktarı mala sahipse kurban kesebilir. Hatta Hanefî mezhebine göre böyle bir kişi kurban kesmekle yükümlü kabul edilir. Nisap miktarı, kişinin asli ihtiyaçları dışında belirli bir maddi güce sahip olduğunu gösteren ölçüdür. Borçlar, kira, gıda, sağlık, eğitim, aile geçimi ve zorunlu ödemeler çıkarıldıktan sonra elde yeterli mal ya da para kalmıyorsa kurban kesmek gerekmez. Burada esas olan, kişinin kendisini ve ailesini zor durumda bırakmadan ibadetini yerine getirebilmesidir. Borç ve temel ihtiyaçlar çıktıktan sonra nisap miktarı mal kalan kişinin kurban kesmesi gerektiği, yeterli malı kalmayan kişinin ise yükümlü olmadığı belirtilir.
Borçlu kişiye kurbanın vacip olup olmadığı, borcun miktarı ve kalan mal varlığına göre değerlendirilir. Kişinin elinde para, altın, ticaret malı ya da değeri olan varlıklar bulunabilir. Fakat ödenmesi gereken borçlar düşüldüğünde elde nisap miktarının altında bir değer kalıyorsa kurban sorumluluğu doğmaz. Kimi kişiler düzenli taksit öderken gelir ve birikim açısından rahat olabilir.
Kimi kişiler ise borçlarını ödemekte zorlanır ve kurban almak için yeni yük altına girmesi aile bütçesini sarsar. İki kişi aynı miktarda borca sahip olsa bile hüküm değişebilir. Çünkü değerlendirme toplam mal, borç, zorunlu gider ve elde kalan imkân üzerinden yapılır. Kurban ibadeti, mali gücü olan Müslümanlar için anlam taşır. İmkânı olmayan kişinin kendisini mahcup hissetmesine gerek yoktur.
Kurban kesecek kişi, peşin ödeme yapabileceği gibi borçlanarak da kurban alabilir. Borçla alınan kurban, ibadetin geçerliliğine engel olmaz. Yine de kişinin ödeme gücü çok önemlidir. Maddi sıkıntı yaşayan, temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan veya borcunu çevirmekte güçlük çeken birinin yeni borca girerek kurban kesmeye çalışması doğru bir tercih olmayabilir.
Faizli borç konusu ayrı değerlendirilir. Vacip Kurban bağışının borçla alınması kesimin geçerliliğini bozmaz, fakat faizli borç alınması dinen uygun görülmez. Kendi imkânıyla kurban alamayan kişilerin faizli yöntemlere başvurması tavsiye edilmez. Daha sağlıklı yaklaşım, kişinin bütçesini sakin şekilde gözden geçirmesidir. Kurban bedeli ödendiğinde kira, fatura, gıda, sağlık ve borç taksitleri aksıyorsa ibadet niyetiyle aileyi zorlamak doğru olmaz. Maddi imkân varsa kurban kesilir. İmkân yoksa kişi sorumlu sayılmaz.
Borç ve Nisap Hesabı Nasıl Yapılır?
Borç ve nisap hesabında önce kişinin zorunlu ihtiyaçları ayrılır. Oturulan ev, temel ev eşyası, günlük geçim giderleri, aile sorumlulukları ve ödenmesi gereken borçlar hesaptan düşülür. Kalan mal varlığı nisap miktarına ulaşıyorsa kurban kesmek gerekir. Pratik bir değerlendirme için şu yol izlenebilir: Önce eldeki para, altın, ticari mal ve kullanılmayan değerli varlıklar hesaplanır. Ardından kısa vadede ödenmesi gereken borçlar ve temel ihtiyaçlar düşülür. Geriye nisap miktarına ulaşan değer kalıyorsa kişi kurban kesebilir. Kalan değer yeterli değilse kurban kesmesi gerekmez. Borcu olan kurban kesebilir mi sorusunun net cevabı şudur: Borçları çıktıktan sonra yeterli maddi gücü kalan kişi kesebilir, hatta şartları taşıyorsa kesmesi gerekir. Borçları ve temel ihtiyaçları sonrası yeterli imkânı kalmayan kişi ise kurban kesmekle yükümlü değildir.